Simon Maris

De familie Maris is een van die Nederlandse families die al generaties lang kunstenaars voortbrengen. Drie getalenteerde broers stonden aan de basis van deze kunstenaarsfamilie. Er zijn drie generaties: de broers Jacob, Matthijs en Willem; hun zonen Willem Matthijs en Simon; en kleinzonen Jac. en Jacques. Dit artikel richt zich op Simon Maris, de zoon van Willem (1844-1910).

Simon Maris (Den Haag 1873-1935 Amsterdam) kreeg zijn eerste schilderlessen in het atelier van zijn vader. Als groot bewonderaar van zijn vaders werk was de jonge Simon aanvankelijk geneigd zijn vaders voorbeeld te volgen. Simon schilderde veel landschappen, en dit was precies de toekomst die Willem voor zijn zoon in gedachten had. Simons talenten zouden het best tot hun recht komen als landschapschilder. Het liep echter anders: Simon zou breken met zijn vader en zich specialiseren in het portretgenre.

Het ontwikkelen van een eigen stijl was niet gemakkelijk. Hoewel Simon zich in het atelier van zijn vader niet beperkte tot het schilderen van landschappen – hij schilderde regelmatig figuurstukken – stond hij toch sterk onder invloed van Willem Maris. Toen Simon in 1892 het atelier van zijn vader verliet om zijn opleiding aan de Haagse Academie voor Beeldende Kunsten voort te zetten, werkte hij daar onder leiding van Frits Jansen, een van de beste vrienden van Willem. En drie jaar later zette Simon een familietraditie voort door zich in te schrijven aan de Antwerpse Academie.

In 1898 voltooide Simon zijn opleiding in Antwerpen en ging hij reizen. Hij woonde zes maanden in Parijs en trok vijf maanden door Italië. Toen hij in 1900 terugkeerde naar Nederland, nam hij een belangrijke beslissing. Hij vestigde zich niet in Den Haag, waar zijn familie woonde, maar in Weesp, in een prachtige landelijke omgeving en in de buurt van Amsterdam. De afstand die hij creëerde tot zijn familie resulteerde in de eerste schilderijen met een geheel eigen motief, dat in Simons werk zou blijven terugkeren: een moeder met haar kind. Zijn jonge vrouw, Cornelia den Breejen, met wie hij in 1908 was getrouwd, stond vaak model voor deze werken. Ze poseerde regelmatig met een van de kinderen geboren in 1909 en 1910. Simon schilderde mooie jonge moeders die teder naar hun blozende baby’s keken.

Tegen die tijd woonde Simon Maris in Amsterdam. Hij werd steeds bekender bij Amsterdamse kunsthandelaren en zijn werk verkocht goed aan Amerikaanse verzamelaars. Hij kreeg steeds meer portretopdrachten en portretteerde bekende Amsterdammers uit vooraanstaande kringen. Ook in deze portretten gebruikte Simon een neutrale achtergrond om de uitdrukking en kleding van de persoon te benadrukken. Hij beeldde de geportretteerde vaak af met een boek, een muziekinstrument of een sigaret. Dankzij zijn grote technische vaardigheid ontwikkelde hij zich tot een van de belangrijkste portretschilders van Amsterdam.

Naast portretten in opdracht maakte Simon Maris ook onafhankelijk werk. De schilder had altijd al een grote belangstelling voor theater: zo maakte hij tijdens zijn studententijd schetsen geïnspireerd op Shakespeariaanse toneelstukken. Tijdens zijn reis door Italië in 1899 bezocht hij regelmatig opera- en theatervoorstellingen en in Amsterdam was hij commissaris bij de Apollo Compagnie. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Simon zijn modellen vaak in de theater- en revuewereld vond. Maris schilderde wereldse portretten, toegankelijk en vrij: types die ook werden geschilderd door tijdgenoten als Isaac Israels, Kees van Dongen, Kees Maks en Jan Sluijters.

Het portretgenre, dat zelden werd beoefend door schilders van de Haagse School, hielp Simon om zich los te maken van zijn familie. Critici waardeerden zijn drang naar onafhankelijkheid: ‘(…) het spreekt in zijn voordeel dat hij niet in alles in de voetsporen van zijn beroemde vader wilde treden en daarom vooral portretschilder werd. En op dit gebied produceerde hij briljante werken.’ Toch bleef zijn beroemde familienaam hem zijn hele carrière achtervolgen. Volgens zijn zoon Thijs heeft het Simon altijd erg gestoord dat zijn werk werd vergeleken met dat van zijn familie: ‘dat men eerder de familie ziet dan de maker, dat de waardering voor de jonge kunstenaar in de schaduw blijft van die van de ouderen… te lang heeft men in hem de zoon van een beroemde vader gezien en te weinig de uitmuntende kunstenaar die met eigen werk zijn eigen plaats heeft verdiend.’