Schwarz, Mommie

Mommie (Samuel L.) Schwarz

Geboren: Zutphen 1876.

Overleden: Auschwitz, Schlesien 1942.

. Gehuwd met Else Berg in 1920.

Schwarz, Mommie (Samuel L.)

Mommie (Samuel L.) Schwarz

 

Het kunstenaarsechtpaar Mommie Schwarz en Else Berg

 

Aan de collectie van Studio 2000 zijn twee bijzondere nieuwe aanwinsten Mommie Schwarz en Else Berg toegevoegd. Aan dit bijzondere kunstenaarsechtpaar werd in 2012 een overzichtstentoonstelling gewijd in het Joods Historisch Museum te Amsterdam. Het schilderij ‘Ladende schippers’ uit 1914 van Mommie Schwarz was hier te zien. Van Bergs ‘Aronskelken en Hyacinten’ was enkel een donkere foto bekend in het archief van het museum.  

Else Berg, afkomstig uit een Pruisische handelsfamilie, kreeg de mogelijkheid om in Berlijn privélessen in schilderen te volgen. Hoewel vrouwen pas in 1919 werden toegelaten op academies ontstond rond de tweede helft van de negentiende eeuw steeds meer aandacht voor vrouwelijke kunstenaressen.

Nadat ze het werk van de Franse fauvisten op een Berlijnse tentoonstelling zag, wilde de reislustige Berg op studiereis naar Parijs. Haar toekomstige echtgenoot Mommie Schwarz vergezelde haar. Parijs was in deze tijd het onbetwistbare centrum van moderne stromingen als neo-impressionisme, kubisme en fauvisme en daardoor een trekpleister voor kunstenaars.  Naar grote waarschijnlijkheid was de ontmoeting met de Nederlandse schilders als Conrad Kickert en Lodewijk Schelfhout de reden om zich in Amsterdam te vestigen en niet terug te gaan naar Berlijn. Mommie Schwarz raakte direct geïnspireerd door het fauvisme, terwijl het werk van Else Berg nog weinig invloed leek te ondergaan van de moderne stromingen. Haar stijl was nog impressionistisch, gelijk aan het werk wat zij in Berlijn maakte.

In 1910 vestigde het kunstenaarsechtpaar zich in Amsterdam. Schwarz en Berg gingen op in het artistieke milieu en sloten vriendschappen met schilders, dansers en architecten die zich in de hoofdstad hadden verzameld.

Mommie Schwarz interesseerde zich in de grote veranderingen die Amsterdam doormaakte. Nieuwe warenhuizen werden geopend en voor de arbeidersklasse werden grote architectonische plannen gemaakt. Theosofische idealen maar ook de idealen van het gesamtkunstwerk, een samensmelting van architectuur, het ambachtelijke  en de toegepaste en beeldende kunst, zorgden voor een levendig kunstklimaat. Het verschil tussen kunst en kunstnijverheid  werd steeds kleiner. Net als veel andere kunstenaars hield Mommie Schwarz zich nu ook bezig met het maken van ontwerpen voor affiches voor onder andere Arti et Amicitae. 

 

Else Berg werd meer aangetrokken tot het spirituele. Ze sloot vriendschappen met gelijkgestemde kunstenaars als de jonge Charley Toorop. In haar latere werk zou dit spirituele tot uitdrukking komen. Het schilderij ‘Aronskelken en Hyacinten’ is rond 1910 gemaakt. Het kan gezien worden als een overgangswerk tussen het Parijse impressionisme en het luminisme. Opvallend is het expressieve kleurgebruik. De vlekkerige blauwe achtergrond staat in schril contrast met het stilistisch geschilderde wit van de aronskelken. Niet veel later zouden haar schilderijen meer luministisch aandoen; niet alleen in kleur maar ook in vormentaal. De schilderijen werden steeds lichter en het licht en de lichteffecten werden gevangen in stippen en streepjes. Schwarz bracht het luminisme nog meer tot uitdrukking en schilderde in een beperkt aantal kleuren en met stevige contouren. Deze manier van schilderen hield hij aan tot 1913, toen het echtpaar terugkeerde van de reis naar Mallorca.

 

Voor beide kunstenaars is het contact met Leo Gestel en zijn vrouw An van groot belang geweest. In 1914 besloten ze met zijn vieren de wintermaanden in Mallorca door te brengen. Ze trokken er samen op uit en schilderden in lichte voorjaarskleuren en met kubistische vormen het landschap. 

 

Na hun terugkeer uit Mallorca vestigde Schwarz zich op aanraden van Gestel voor twee jaar in de kunstenaarskolonie Bergen. Else Berg bleef in Amsterdam en zo pendelden ze twee jaar heen en weer. Bergen werd gezien als een fantastische plek om te schilderen. Vooral de bijzondere lichtinval van dit Noord-Hollandse dorp vormde voor Schwarz een grote inspiratiebron.

 

Een belangrijke verzamelaar van schilderijen van de Bergense school was de makelaar Piet Boendermaker. Boendermaker kende Berg en Schwarz al vanuit Amsterdam en werd hun enige echte verzamelaar. Boendermaker zette zich in voor het promoten van de moderne kunst. Hoewel hij vele schilderijen van Gestel en Filarski kocht heeft hij toch ook 28 werken van Berg en 25 van Schwarz gekocht. Schwarz kon het geld goed kon gebruiken en was hem hiervoor zeer erkentelijk. Hij schreef in het Algemeen Handelsblad en De Tijd: ‘Wanneer men spreekt van “de Bergense school”, dan verbindt men daaraan ook de naam Boendermaker. Talloozen van ons, kunstenaars, hebben in hun “Sturm und Drang”-periode ruimschoots steun gevonden bij dezen loyalen mensch.’

Het schilderij ‘Ladende schippers’, werd in 1914 aangekocht door Boendermaker. In de jaren dertig kwam Boendermaker in financiële problemen en werd zijn collectie in beslag genomen. Hij mocht het echter nog wel beheren maar in 1957 en 1958 kwam ook hier een einde aan en werd alles verkocht. Het schilderij ‘Ladende schippers’ werd in 1958 op de veiling bij G. Th. Bom & Zoon in Amsterdam verkocht.  

 

Op het schilderij toont Schwarz zijn grote belangstelling voor de bedrijvigheid in de stad. Hij tekende graag markten met sjouwers en kades met vissers. Dit onderwerp is ook te zien in ‘Ladende schippers’ waar het rechter figuur het zeil ophijst en de linker figuur het water uit het schip schept.  De rondere vormen en zwaardere kleuren, waaronder het diepe rood en het felle blauw zijn kenmerkend voor de Amsterdams Bergense expressionisme van Schwarz. Hij liet zich nauwelijks verleiden tot de donkere bruinen en groenen die veel Bergense school schilders, zoals Dirk Filarski, verkozen.

 

Vanaf 1916 werden Else Berg en Mommie Schwarz actief lid van de Hollandsche Kunstenaarskring. De aanleiding voor het oprichten van de Kunstenaarskring was een felle discussie die ontstond bij het inrichten van een tentoonstelling van kunstenaarsvereniging Sint Lucas in het Stedelijk Museum (1913). De Hollandsche Kunstenaarskring koos voor een zelfregulerend systeem waarbij kunstenaars zelf hun werk uitkozen. Tot aan 1941 waren Berg en Schwarz bestuurlijk betrokken bij de tentoonstellingen: Berg als vicevoorzitter en Schwarz als penningmeester. Na de tentoonstelling van dit jaar werd het onmogelijk om te exposeren. Beide kunstenaars weigerden een Jodenster te dragen en ze doken niet onder. Na een tijdelijk verblijf bij een bevriend echtpaar in Baambrugge keerden ze terug naar hun huis in Amsterdam. Daar werden ze in 1942 gearresteerd, gedeporteerd en direct bij aankomst in Auschwitz vermoord.

 

(Zutphen 1876-1942 Auschwitz, Schlesien)

 

De Nederlandse schilder en graficus Samuel L. (Mommie) Schwarz werd opgeleid aan de Antwerpse Academie (1895-1898). Hij werkte tevens in New York (1989-1900), Madrid (1903-1905), Berlijn (1905-1911), Amsterdam (1911-1942), Bergen, N.H. (1918) en maakte in 1914 studiereizen naar Mallorca, Spanje, Joegoslavië en Turkijke. Naast schilderijen met figuurvoorstellingen, havengezichten, landschappen, portretten en stillevens ontwierp Schwarz tevens boekbanden, kalenders en affiches.

 

In Berlijn, waar Schwarz verbleef vanwege zijn interesse voor het Duitse expressionisme, leerde hij zijn toekomstige vrouw, de kunstenares Else Berg, kennen. Ze vestigden zich in 1911 in Nederland, en kwamen in contact met Leo Gestel en andere kunstenaars van de Bergense School, waartoe Schwarz en Berg ook worden gerekend. Onder invloed van Gestel werd Schwarz’ palet donkerder, en deden kubistische invloeden en een expressionistische toets hun intrede. Schwarz en Berg kwamen om in concentratiekamp Auschwitz (1942).

 

  • Naam: Mommie (Samuel L.) Schwarz
  • Geboren Zutphen 1876
  • Overleden Auschwitz, Schlesien 1942
  • . Gehuwd met Else Berg in 1920

Werken van Mommie (Samuel L.) Schwarz (1876-19421920)

Ladende schippers 1914
Mommie (Samuel L.) Schwarz (1876-19421920)
Rue Celestin Parijs
Mommie (Samuel L.) Schwarz (1876-19421920)
Verkocht