Lourdes, 1919,

JAN TOOROP
Poerworedjo, Indonesië 1858-1928 Den Haag
.
DE GROT VAN LOURDES,

1919
.
Zwart en gekleurd krijt en potlood en aquarel op papier
31,5 x 24,5 cm.
Gesigneerd: rechts onder
Geannoteerd en gedateerd: Midden onder ‘Lourdes 1919’.
.

Herkomst: Particuliere collectie, Nederland. 
.

‘Toorop is – niet hersteld teruggekeerd. Het verblijf was te kort daarginds, zegt de kunstenaar. Opgewekt echter arbeidt hij. En wat het verblijf daarginds niet hebbe [sic] uitgewerkt, het heeft wel een groot enthousiasme in Toorop gewekt om wat hem schoon voorkwam in kunst om te zetten.’ Zo was in januari 1920 in Het Vaderland te lezen. Jan Toorop raakte door toenemende klachten aan zijn linkerbeen vanaf 1908 steeds meer verlamd, waardoor hij zich uiteindelijk in een wagentje zou voortbewegen. Om genezing te vinden bracht de kunstenaar in 1919 een bezoek aan Lourdes, in het gezelschap van Miek Janssen en de schrijver Arthur van Schendel, tevens directeur van het Rijksmuseum. Het mocht helaas niet baten. Het inspireerde hem wel tot meerdere werken met de Heilige Maagd van Lourdes als onderwerp. Toorops goede vriendin Miek Janssen schreef: ‘In Lourdes bracht Toorop het najaar van 1919 door. Bij deze rotsen, waar Onze Lieve Vrouwe van Lourdes de smarten der gansche menschheid in hare troostende handen ontvangt, werd hij geïnspireerd tot nieuwen arbeid. Vele schetsen en voorstudies voor het groote werk dat hij van Lourdes wil maken, spreken reeds van zijn voortdurend bezig zijn met dit eene groote, wat zijne ziel nu vervult “Lourdes”. Er zijn de schetsen met O.-I. inkt, (geveegd en doorwerkt soms hier en daar met een vleugje pastel) van de grot, waar voor de kranken in hunne overdekte wagentjes. Er zijn de aquarellen, waar een jonge vrouw de slanke vingers laat glijden over de snaren, terwijl zij met de andere eenen kranken grijsaard naar de genezende bron voert. Soms zijn de figuren ineen gezonken in hunne folterende pijnen, en hunne verdorde lippen schijnen nog slechts te kunnen fluisteren den kreet om hulp, die bij de grot van Lourdes zoo vaak door de luchten scheurt: “Vierge de Lourdes, guérissez nos malades…”.’ 

De journalist van ‘Het Centrum’ bracht begin 1920 een bezoek aan Toorop: ‘De kunstenaar is diep onder den indruk van hetgeen hij in het genade-oord aan den voet der Pyreneeën heeft gezien en doorleefd. Levendig en met geestdrift – Toorop is een boeiend verteller – verhaalde hij van de diepe stichting, die van de plechtigheden aldaar en de godsvrucht der samengestroomde pelgrims uitgaat. Het spreekt wel vanzelf, dat Toorop zich door een en ander zeer geinspireerd gevoeld en we mochten dan ook een schets en eenige voorstudies bewonderen van een grootsche compositie, een voorstelling van de grot met het stralend beeld der Lieve Vrouwe met boven op de rots de basiliek en onderaan een drom bedevaartsgangers, zieken en gebrekkigen die bij de H. Moedermaagd om voorspraak komen bidden. Terwijl de kunstenaar ons zijn ontwerp verklaarde, groeide zijn schets voor onze oogen uit tot een magistrale, verheven schepping, die zeer zeker een der hoogtepunten zal worden van ’s meesters oeuvre. Toorop was gaarne langer te Lourdes gebleven, maar hij kon niet. Te veel werk wachtte hem. Thans is de kunstenaar dan ook weer druk aan den arbeid. (…)’

Schrijver Felix Timmermans beschreef in Het Vaderland weliswaar het schilderij ‘Lourdes’; de beschrijving gaat ook zeker op voor deze tekening, die we waarschijnlijk kunnen zien als een zeer gedetailleerde voorstudie voor het schilderij. ‘En nu zijn laatste werk: Lourdes, onafgewerkt. Zie dat noem ik nu eens expressionistisch als opvatting. Al wat men te Lourdes op verschillende plaatsen ziet, staat daar bij elkaar op eigen wijze harmonisch geschikt. Men ziet de grot, waarin O.L. Vrouw, rank als een lelie, aureoolt; boven de goot, de werveling van processies, de pinakels der drie kerken, en daar boven de spitse punten der besneeuwde Pyereneeën. Al onder wemelen rond de piscienen en de brandende struif van kaarsen, de menschen in al hun ellende en verdriet en ongelukken.’