Portret van Helena (Zus) Henny (1885-1921), 1897,

JAN TOOROP
Poerworedjo, Indonesië 1858-1928 Den Haag
.
Portret van Helena (Zus) Henny (1885-1921),
1897
.
Gemengde techniek op cardboard
177,5 x 71 cm.
Gesigneerd: linksboven in cirkel ‘Jan Toorop’ Gedateerd: rechtsonder
In opdracht van Carel Henny geschilderd voor zijn huis ‘Villa Henny’ in Den Haag, ontworpen door H.P. Berlage.

Herkomst: particuliere collectie Carel Henny, Den Haag/Beaumont du Périgord; particuliere collectie, Helena Dijkgraaf-Henny, Rotterdam; De geportretteerde ontving dit deel van het drieluik (met haar eigen portret) bij haar vertrek uit het ouderlijk huis; particuliere collectie T.P. Kerpel-Dijkgraaf, Den Haag door erfopvolging; kunsthandel Studio 2000, Blaricum.

Literatuur: Architectuur en Decoratieve Kunsten mei 1898, p. 28, afb. 44 (illustratie van het gehele drieluik); Ph. Zilcken, ‘Jan Toorop’, Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift 8 (1898) dl. 15, blz. 105-129, in het bijzonder. P. 127, ziek. op blz. 128 (afbeelding van het gehele drieluik); P. van der Coelen en K. van Lieverloo, Jan Toorop.
Portrettist, Zwolle / Nijmegen 2003, p. 191: Anna, Adrienne en Zus Henny.; V. Hefting, Jan Toorop. Een inleiding, Amsterdam 1989, p. 133 (incl. afb.), 156.; G. van Wezel, Jan Toorop: Lied van de Tijd, Den Haag, 2018, p. 111, ziek. 184; P. 140, ziek. 235, illustratie van het gehele drieluik; ziek. 235 toont het drieluik tijdens de 12e tentoonstelling
van de Weense Successieoorlog in 1901-1902; G. van Wezel, Jan Toorop: Gesang der zeiten, p. 259; Jenny Reynaerts, Spiegel van de werkelijkheid. 19e-eeuwse schilderkunst in Nederland, Singer Museum, 2020.
.
Een uitzondering in Toorops portretten zijn de ten voeten uit geporteerde Henny-zusters. Het drieluik waarvan de tekening ‘Zus’ oorspronkelijk deel uitmaakte, was afkomstig uit Villa Henny in Den Haag, het door architect H.P. Berlage ontworpen huis van Carel Henny, directeur van een grote verzekeringsmaatschappij, en zijn vrouw Adriana van den Broek. In opdracht van de Henny’s maakte Toorop de levensgrote portretten van hun dochters voor de muziekkamer van de villa, volgens Berlages ideeën over architectuur als een ‘Gesamtkunstwerk’ (een totaalkunstwerk, of ideale synthese van de kunsten). De bekende Nederlandse kunstcriticus Philip Zilcken schreef in 1898, toen de tekeningen nog niet in Villa Henny aanwezig waren, dat ze niet als losse schilderijen zouden worden opgehangen, maar in de wand zouden worden gerangschikt om een deel van het geheel te vormen, zowel in lijn als in kleur.
De eenvoudige eikenhouten lijst, ontworpen door Berlage, waarin de tekeningen waren ingelijst, is verloren gegaan nadat de kinderen het ouderlijk huis verlieten en ieder een eigen portret erfden. Deze lijst was nog aanwezig bij de ‘Wiener Secession’ in 1902, waar Toorop zijn werk tentoonstelde. Het portret van de Henny-zusters was een van de 23 kunstwerken die Toorop tentoonstelde tijdens de Secession van 1902, maar het bleef zeker niet onopgemerkt. Collega-kunstenaar Koloman Moser (1868-1918) vond dat het werk een eigen vaste wand had moeten krijgen. Hij zei over Toorops werk: ‘Sie wissen wohl nicht welcher Toorop-cultus in Wien besteht.’ (Vrij vertaald: ‘Je weet helemaal niets van de Toorop-cultus in Wenen.’)

.